Szybki rozwój napędów niskoemisyjnych sprawia, że coraz więcej producentów pojazdów ciężarowych wprowadza do swojej oferty pojazdy z napędem elektrycznym lub wodorowym. Bliska staje się również perspektywa, że na drogach będzie jeździło coraz więcej tego typu pojazdów przewożących różnorodne ładunki. Do niedawna, pojazdy elektryczne i wodorowe nie były jednak uwzględnione do transportu materiałów niebezpiecznych, takich jak paliwa, substancje chemiczne itp. Zmieniło się to w najnowszej wersji ADR, obowiązującej od początku 2025 roku.

ADR – w skrócie

ADR to międzynarodowa konwencja regulująca zasady przewozu drogowego materiałów niebezpiecznych. Obejmuje klasyfikację towarów, wymagania dotyczące opakowań, oznaczeń, dokumentacji, certyfikacji a także procedury bezpieczeństwa oraz wymogi techniczne wobec pojazdów i kierowców. To podstawowy dokument regulujący transport takich materiałów w Europie. Oficjalna polska wersja językowa umowy ADR jest ogłaszana w Dzienniku Ustaw.

ADR wprowadza cztery kategorie pojazdów przeznaczone do różnych materiałów zgodnie z ich klasyfikacją w Tabeli A w ADR:

• Kategorie EX/II i EX/III oznaczają pojazdy przeznaczone do przewozu materiałów wybuchowych i przedmiotów z nimi związanych (klasy 1)
• Kategorie FL i AT to pojazdy przeznaczone do przewozu innych materiałów ciekłych i gazów palnych w cysternach, kontenerach-cysternach lub w wieloelementowych kontenerach do gazu (MEGC – Multiple-Element Gas Container)

Do tej pory, pojazdy elektryczne i wodorowe w ogóle nie mogły uzyskać dopuszczenia ADR. Wersja obowiązująca od początku stycznia 2025 umożliwia dopuszczenie do kategorii FL oraz AT. Natomiast pojazdy przewożące materiały wybuchowe (EX/II i EX/III) nadal nie mogą mieć napędu elektrycznego lub wodorowego.

Wymagania konstrukcyjne umowy ADR dotyczące pojazdów są dodatkowo zawarte w oddzielnym regulaminie R105 Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ (UN ECE R105). Jest to oficjalny dokument zawierający jednolite przepisy dotyczące homologacji pojazdów przeznaczonych do przewozu ładunków niebezpiecznych w odniesieniu do ich szczególnych cech konstrukcyjnych. Jeżeli badanie homologacyjne wykazało, że pojazd spełnia wymagania tego regulaminu, może uzyskać dopuszczenie ADR i transportować towary niebezpieczne. Obecnie regulamin R105 oczekuje na aktualizację i dostosowanie treści do nowej umowy ADR z 2025 roku.

Pojazdy ciężarowe muszą spełniać wiele wymagań, aby uzyskać dopuszczenie ADR wg regulaminu R105. Są to między innymi:

• Odpowiednie zabezpieczenie obwodów elektrycznych przed iskrzeniem
• Dodatkowa izolacja przewodów elektrycznych, osłonięcie terminali akumulatora niskonapięciowego
• Pojazd musi być wyposażony w wyłącznik bezpieczeństwa w kabinie pojazdu. Wyłączenie awaryjne pojazdu powinno nastąpić po maksymalnie 30 sekundach od aktywacji wyłącznika.
• Wszystkie urządzenia stale zasilane (nawet po aktywacji wyłącznika bezpieczeństwa) powinny być dostosowane do pracy w strefach niebezpiecznych. Elementy te powinny spełniać wymagania ogólne odpowiednich części normy IEC 60079. W praktyce stosuje się np. tachograf w specjalnym wykonaniu odpowiedni do ADR.
• Układ hamulcowy powinien spełniać wymagania regulaminu R13 UN ECE.
• Pojazdy ciężarowe muszą mieć ogranicznik prędkości do maksymalnie 90 km/h.

Wymagania ADR dla pojazdów elektrycznych:

Ciężarówki elektryczne muszą spełniać te same ogólne wymagania ADR, co pojazdy z napędem spalinowym, ale pojawiają się dodatkowe kwestie:

• Układ napędowy pojazdu włącznie z układem baterii (REESS – Rechargeable Electrical Energy Storage System) powinien spełniać wymagania regulaminu 03 UN ECE, czyli najnowszej wersji przepisów dotyczących homologacji pojazdów w odniesieniu do szczególnych wymagań dotyczących elektrycznego układu napędowego. Homologacja wg tego regulaminu dotyczy baterii trakcyjnych i układu wysokonapięciowego. Ma na celu zapewnienie jak najwyższego poziomu bezpieczeństwa komponentów elektrycznych pojazdu. Ennovation ma doświadczenie w przeprowadzeniu certyfikacji baterii według tych przepisów.
• Pojazdy elektryczne powinny być wyposażone w urządzenie do monitorowania rezystancji izolacji.
• Gniazdo ładowania powinno zawierać dodatkowe czujniki temperatury, które umożliwią ograniczenie lub odcięcie prądu ładowania zgodnie z normą ISO 17409:2020, w przypadku przekroczenia dopuszczalnych temperatur.

Wymagania ADR dla pojazdów z wodorowymi ogniwami paliwowymi:

Ciężarówki, w których źródłem energii elektrycznej są ogniwa paliwowe zasilane wodorem muszą spełniać dokładnie te same wymagania co pojazdy elektryczne a także:

• Układ wodorowy pojazdu musi być zgodny z regulaminem 02 UN ECE zawierającym jednolite przepisy dotyczące homologacji pojazdów silnikowych i ich części w odniesieniu do kwestii bezpieczeństwa związanych z działaniem pojazdów napędzanych wodorem. Dodatkowo do pojazdów zasilanych ciekłym wodorem odnoszą się wymagania GTR (Global Technical Regulation) No. 13. Oznacza to, że butle wodorowe oraz cały osprzęt muszą spełniać najbardziej rygorystyczne wymagania dotyczące bezpieczeństwa. W skład procedur badawczych R134.02 wchodzą ekstremalne testy zbiorników na wodór, takie jak testy wytrzymałości mechanicznej oraz test odporności na ogień (Załącznik 3 do R134.02)
• Dodatkowo pojazdy wodorowe muszą posiadać układy bezpieczeństwa w postaci zaworów odcinających zbiorniki wodorowe gdy:
  • Pojazd nie jest w trybie jazdy
  • w ciągu 0,7 s pojazd zwolnił mocniej niż o 8,2 km/h (opóźnienie ruchu o wartości 3,25 m/s² w ciągu 0,7 s) – zabezpieczenie na wypadek zderzeń.
  • pojazd uległ przechyleniu bocznemu o kąt większy niż 23°.

Podsumowanie

Dodatkowe wymagania dla pojazdów elektrycznych i wodorowych służą uzyskaniu jak najwyższego poziomu bezpieczeństwa podczas transportu materiałów niebezpiecznych z użyciem takich pojazdów. Umożliwienie dopuszczenia pojazdów bezemisyjnych do transportu ADR przez nową wersję przepisów to istotny krok w rozwoju bezemisyjnego ciężkiego transportu drogowego.